🕉️ 20 November 2026, Friday · 07:46:04 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विदस्त (पुंलिङ्ग)

विद् (जानने वाला, जानकार) + अस्त (क्त सूर्य का डूबना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविदस्तःविदस्तौविदस्ताः
द्वितीयाविदस्तम्विदस्तौविदस्तान्
तृतीयाविदस्तेनविदस्ताभ्याम्विदस्तैः
चतुर्थीविदस्तायविदस्ताभ्याम्विदस्तेभ्यः
पञ्चमीविदस्तात् / विदस्ताद्विदस्ताभ्याम्विदस्तेभ्यः
षष्ठीविदस्तस्यविदस्तयोःविदस्तानाम्
सप्तमीविदस्तेविदस्तयोःविदस्तेषु
सम्बोधनहे विदस्तहे विदस्तौहे विदस्ताः

अर्थ: विद् (जानने वाला, जानकार) + अस्त (क्त सूर्य का डूबना)
English: wasted away, exhausted (= उपक्षीण), Nir. i, 9 Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विदस्त (नपुंसकलिङ्ग)

विद् (जानने वाला, जानकार) + अस्त (रुकना, नष्ट होना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविदस्तम्विदस्तेविदस्तानि
द्वितीयाविदस्तम्विदस्तेविदस्तानि
तृतीयाविदस्तेनविदस्ताभ्याम्विदस्तैः
चतुर्थीविदस्तायविदस्ताभ्याम्विदस्तेभ्यः
पञ्चमीविदस्तात् / विदस्ताद्विदस्ताभ्याम्विदस्तेभ्यः
षष्ठीविदस्तस्यविदस्तयोःविदस्तानाम्
सप्तमीविदस्तेविदस्तयोःविदस्तेषु
सम्बोधनहे विदस्तहे विदस्तेहे विदस्तानि

अर्थ: विद् (जानने वाला, जानकार) + अस्त (रुकना, नष्ट होना)
English: wasted away, exhausted (= उपक्षीण), Nir. i, 9 Sch.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें