🕉️ 20 November 2026, Friday · 03:17:58 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विदाय्य (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविदाय्यःविदाय्यौविदाय्याः
द्वितीयाविदाय्यम्विदाय्यौविदाय्यान्
तृतीयाविदाय्येनविदाय्याभ्याम्विदाय्यैः
चतुर्थीविदाय्यायविदाय्याभ्याम्विदाय्येभ्यः
पञ्चमीविदाय्यात् / विदाय्याद्विदाय्याभ्याम्विदाय्येभ्यः
षष्ठीविदाय्यस्यविदाय्ययोःविदाय्यानाम्
सप्तमीविदाय्येविदाय्ययोःविदाय्येषु
सम्बोधनहे विदाय्यहे विदाय्यौहे विदाय्याः

अर्थ: —
English: to be found, RV. x, 22, 5.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विदाय्य (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविदाय्यम्विदाय्येविदाय्यानि
द्वितीयाविदाय्यम्विदाय्येविदाय्यानि
तृतीयाविदाय्येनविदाय्याभ्याम्विदाय्यैः
चतुर्थीविदाय्यायविदाय्याभ्याम्विदाय्येभ्यः
पञ्चमीविदाय्यात् / विदाय्याद्विदाय्याभ्याम्विदाय्येभ्यः
षष्ठीविदाय्यस्यविदाय्ययोःविदाय्यानाम्
सप्तमीविदाय्येविदाय्ययोःविदाय्येषु
सम्बोधनहे विदाय्यहे विदाय्येहे विदाय्यानि

अर्थ: —
English: to be found, RV. x, 22, 5.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें