🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:08:33 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विदित (पुंलिङ्ग)

ज्ञात, समझा हुआ, सीखा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविदितःविदितौविदिताः
द्वितीयाविदितम्विदितौविदितान्
तृतीयाविदितेनविदिताभ्याम्विदितैः
चतुर्थीविदितायविदिताभ्याम्विदितेभ्यः
पञ्चमीविदितात् / विदिताद्विदिताभ्याम्विदितेभ्यः
षष्ठीविदितस्यविदितयोःविदितानाम्
सप्तमीविदितेविदितयोःविदितेषु
सम्बोधनहे विदितहे विदितौहे विदिताः

अर्थ: ज्ञात, समझा हुआ, सीखा हुआ
संस्कृत: पर्याय: बुद्ध, बुधित, मनित, प्रतिपन्न, अवसित

📚 अमरकोश में:
• जाना हुआ (३.१.१०७) — पर्याय: बुद्ध, बुधित, मनित, प्रतिपन्न, अवसित, अवगत
• स्वीकृत के और नाम (३.१.१०८) — पर्याय: संगीर्ण, संश्रुत, समाहित, उपश्रुत, उपगत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विदित (नपुंसकलिङ्ग)

ज्ञात, समझा हुआ, सीखा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविदितम्विदितेविदितानि
द्वितीयाविदितम्विदितेविदितानि
तृतीयाविदितेनविदिताभ्याम्विदितैः
चतुर्थीविदितायविदिताभ्याम्विदितेभ्यः
पञ्चमीविदितात् / विदिताद्विदिताभ्याम्विदितेभ्यः
षष्ठीविदितस्यविदितयोःविदितानाम्
सप्तमीविदितेविदितयोःविदितेषु
सम्बोधनहे विदितहे विदितेहे विदितानि

अर्थ: ज्ञात, समझा हुआ, सीखा हुआ
संस्कृत: पर्याय: बुद्ध, बुधित, मनित, प्रतिपन्न, अवसित

📚 अमरकोश में:
• जाना हुआ (३.१.१०७) — पर्याय: बुद्ध, बुधित, मनित, प्रतिपन्न, अवसित, अवगत
• स्वीकृत के और नाम (३.१.१०८) — पर्याय: संगीर्ण, संश्रुत, समाहित, उपश्रुत, उपगत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें