🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:31:11 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विदुर (पुंलिङ्ग)

बुद्धिमान्, मनीषी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविदुरःविदुरौविदुराः
द्वितीयाविदुरम्विदुरौविदुरान्
तृतीयाविदुरेणविदुराभ्याम्विदुरैः
चतुर्थीविदुरायविदुराभ्याम्विदुरेभ्यः
पञ्चमीविदुरात् / विदुराद्विदुराभ्याम्विदुरेभ्यः
षष्ठीविदुरस्यविदुरयोःविदुराणाम्
सप्तमीविदुरेविदुरयोःविदुरेषु
सम्बोधनहे विदुरहे विदुरौहे विदुराः

अर्थ: बुद्धिमान्, मनीषी
संस्कृत: पर्याय: ज्ञातृ, विन्दु, दृश्

📚 अमरकोश में:
• बेंत के नाम (२.४.३०) — पर्याय: वेतस, रथ, अभ्रपुष्प, शीत, वानीर, वंजुल
• जानने वाला (३.१.३०) — पर्याय: ज्ञाता, विन्दु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विदुर (नपुंसकलिङ्ग)

बुद्धिमान्, मनीषी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविदुरम्विदुरेविदुराणि
द्वितीयाविदुरम्विदुरेविदुराणि
तृतीयाविदुरेणविदुराभ्याम्विदुरैः
चतुर्थीविदुरायविदुराभ्याम्विदुरेभ्यः
पञ्चमीविदुरात् / विदुराद्विदुराभ्याम्विदुरेभ्यः
षष्ठीविदुरस्यविदुरयोःविदुराणाम्
सप्तमीविदुरेविदुरयोःविदुरेषु
सम्बोधनहे विदुरहे विदुरेहे विदुराणि

अर्थ: बुद्धिमान्, मनीषी
संस्कृत: पर्याय: ज्ञातृ, विन्दु, दृश्

📚 अमरकोश में:
• बेंत के नाम (२.४.३०) — पर्याय: वेतस, रथ, अभ्रपुष्प, शीत, वानीर, वंजुल
• जानने वाला (३.१.३०) — पर्याय: ज्ञाता, विन्दु

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें