🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:45:19 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विद्र (पुंलिङ्ग)

फाड़ना, खण्ड खण्ड करना, छेद करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविद्रःविद्रौविद्राः
द्वितीयाविद्रम्विद्रौविद्रान्
तृतीयाविद्रेणविद्राभ्याम्विद्रैः
चतुर्थीविद्रायविद्राभ्याम्विद्रेभ्यः
पञ्चमीविद्रात् / विद्राद्विद्राभ्याम्विद्रेभ्यः
षष्ठीविद्रस्यविद्रयोःविद्राणाम्
सप्तमीविद्रेविद्रयोःविद्रेषु
सम्बोधनहे विद्रहे विद्रौहे विद्राः

अर्थ: फाड़ना, खण्ड खण्ड करना, छेद करना

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विद्र (नपुंसकलिङ्ग)

फाड़ना, खण्ड खण्ड करना, छेद करना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविद्रम्विद्रेविद्राणि
द्वितीयाविद्रम्विद्रेविद्राणि
तृतीयाविद्रेणविद्राभ्याम्विद्रैः
चतुर्थीविद्रायविद्राभ्याम्विद्रेभ्यः
पञ्चमीविद्रात् / विद्राद्विद्राभ्याम्विद्रेभ्यः
षष्ठीविद्रस्यविद्रयोःविद्राणाम्
सप्तमीविद्रेविद्रयोःविद्रेषु
सम्बोधनहे विद्रहे विद्रेहे विद्राणि

अर्थ: फाड़ना, खण्ड खण्ड करना, छेद करना
English: (prob. invented to explain वि-द्रधि) = छिद्र, a hole, chasm, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें