🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:41:07 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विद्रुत (पुंलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + द्रुत (बिच्छू)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविद्रुतःविद्रुतौविद्रुताः
द्वितीयाविद्रुतम्विद्रुतौविद्रुतान्
तृतीयाविद्रुतेनविद्रुताभ्याम्विद्रुतैः
चतुर्थीविद्रुतायविद्रुताभ्याम्विद्रुतेभ्यः
पञ्चमीविद्रुतात् / विद्रुताद्विद्रुताभ्याम्विद्रुतेभ्यः
षष्ठीविद्रुतस्यविद्रुतयोःविद्रुतानाम्
सप्तमीविद्रुतेविद्रुतयोःविद्रुतेषु
सम्बोधनहे विद्रुतहे विद्रुतौहे विद्रुताः

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + द्रुत (बिच्छू)
संस्कृत: पर्याय: विलीन, द्रुत
English: run away or asunder, running to and fro, flown, fled (n. impers.), MBh.; Kāv. &c.

📚 अमरकोश में:
• पिघला हुआ (३.१.९९) — पर्याय: विलीन, द्रुत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विद्रुत (नपुंसकलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + द्रुत (आशुगामी, फुर्तीला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविद्रुतम्विद्रुतेविद्रुतानि
द्वितीयाविद्रुतम्विद्रुतेविद्रुतानि
तृतीयाविद्रुतेनविद्रुताभ्याम्विद्रुतैः
चतुर्थीविद्रुतायविद्रुताभ्याम्विद्रुतेभ्यः
पञ्चमीविद्रुतात् / विद्रुताद्विद्रुताभ्याम्विद्रुतेभ्यः
षष्ठीविद्रुतस्यविद्रुतयोःविद्रुतानाम्
सप्तमीविद्रुतेविद्रुतयोःविद्रुतेषु
सम्बोधनहे विद्रुतहे विद्रुतेहे विद्रुतानि

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + द्रुत (आशुगामी, फुर्तीला)
संस्कृत: पर्याय: विलीन, द्रुत
English: run away or asunder, running to and fro, flown, fled (n. impers.), MBh.; Kāv. &c.

📚 अमरकोश में:
• पिघला हुआ (३.१.९९) — पर्याय: विलीन, द्रुत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬