🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:12:54 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विधातृ (पुंलिङ्ग)

निर्माता, स्रष्टा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविधाताविधातारौविधातारः
द्वितीयाविधातारम्विधातारौविधातॄन्
तृतीयाविधात्राविधातृभ्याम्विधातृभिः
चतुर्थीविधात्रेविधातृभ्याम्विधातृभ्यः
पञ्चमीविधातुःविधातृभ्याम्विधातृभ्यः
षष्ठीविधातुःविधात्रोःविधातॄणाम्
सप्तमीविधातरिविधात्रोःविधातृषु
सम्बोधनहे विधातःहे विधातारौहे विधातारः

अर्थ: निर्माता, स्रष्टा
संस्कृत: पर्याय: ब्रह्मन्, आत्मभू, सुरज्येष्ठ, परमेष्ठिन्, पितामह

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विधातृ (नपुंसकलिङ्ग)

निर्माता, स्रष्टा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविधातृविधातृणीविधातॄणि
द्वितीयाविधातृविधातृणीविधातॄणि
तृतीयाविधातृणा / विधात्राविधातृभ्याम्विधातृभिः
चतुर्थीविधातृणे / विधात्रेविधातृभ्याम्विधातृभ्यः
पञ्चमीविधातृणः / विधातुःविधातृभ्याम्विधातृभ्यः
षष्ठीविधातृणः / विधातुःविधातृणोः / विधात्रोःविधातॄणाम्
सप्तमीविधातृणि / विधातरिविधातृणोः / विधात्रोःविधातृषु
सम्बोधनहे विधातृ / हे विधातःहे विधातृणीहे विधातॄणि

अर्थ: निर्माता, स्रष्टा
संस्कृत: पर्याय: ब्रह्मन्, आत्मभू, सुरज्येष्ठ, परमेष्ठिन्, पितामह
English: distributing, arranging, disposing &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें