🕉️ 19 November 2026, Thursday · 03:45:59 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विधि (पुंलिङ्ग)

करना, अनुष्ठान, अभ्यास कृत्य, कर्म

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविधिःविधीविधयः
द्वितीयाविधिम्विधीविधीन्
तृतीयाविधिनाविधिभ्याम्विधिभिः
चतुर्थीविधयेविधिभ्याम्विधिभ्यः
पञ्चमीविधेःविधिभ्याम्विधिभ्यः
षष्ठीविधेःविध्योःविधीनाम्
सप्तमीविधौविध्योःविधिषु
सम्बोधनहे विधेहे विधीहे विधयः

अर्थ: करना, अनुष्ठान, अभ्यास कृत्य, कर्म
संस्कृत: पर्याय: ब्रह्मन्, आत्मभू, सुरज्येष्ठ, परमेष्ठिन्, पितामह

📚 अमरकोश में:
• विधा (३.३.१०९) — पर्याय: प्रकार
• ब्रह्मा के और नाम (१.१.१७) — पर्याय: धाता, अब्जयोनि, द्रुहिण, विरिञ्चि, कमलासन, स्रष्टा, प्रजापति, वेधा, विधाता, विश्वसृज्
• भाग्य के नाम (१.४.२९) — पर्याय: दैव, दिष्ट, भागधेय, भाग्य, नियति

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें