🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:31:00 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विधुत (पुंलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + धुत (छोड़ा हुआ, परित्यक्त)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविधुतःविधुतौविधुताः
द्वितीयाविधुतम्विधुतौविधुतान्
तृतीयाविधुतेनविधुताभ्याम्विधुतैः
चतुर्थीविधुतायविधुताभ्याम्विधुतेभ्यः
पञ्चमीविधुतात् / विधुताद्विधुताभ्याम्विधुतेभ्यः
षष्ठीविधुतस्यविधुतयोःविधुतानाम्
सप्तमीविधुतेविधुतयोःविधुतेषु
सम्बोधनहे विधुतहे विधुतौहे विधुताः

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + धुत (छोड़ा हुआ, परित्यक्त)
संस्कृत: पर्याय: त्यक्त, हीन, समुज्झित, धूत, उत्सृष्ट
English: shaken about or off, dispersed, removed, abandoned, relinquished, Inscr.; VarBṛS.; BhP.

📚 अमरकोश में:
• छोड़ा हुआ (३.१.१०६) — पर्याय: त्यक्त, हीन, समुज्झित, धूत, उत्सृष्ट

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विधुत (नपुंसकलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + धुत (छोड़ा हुआ, परित्यक्त)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविधुतम्विधुतेविधुतानि
द्वितीयाविधुतम्विधुतेविधुतानि
तृतीयाविधुतेनविधुताभ्याम्विधुतैः
चतुर्थीविधुतायविधुताभ्याम्विधुतेभ्यः
पञ्चमीविधुतात् / विधुताद्विधुताभ्याम्विधुतेभ्यः
षष्ठीविधुतस्यविधुतयोःविधुतानाम्
सप्तमीविधुतेविधुतयोःविधुतेषु
सम्बोधनहे विधुतहे विधुतेहे विधुतानि

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + धुत (छोड़ा हुआ, परित्यक्त)
संस्कृत: पर्याय: त्यक्त, हीन, समुज्झित, धूत, उत्सृष्ट
English: shaken about or off, dispersed, removed, abandoned, relinquished, Inscr.; VarBṛS.; BhP.

📚 अमरकोश में:
• छोड़ा हुआ (३.१.१०६) — पर्याय: त्यक्त, हीन, समुज्झित, धूत, उत्सृष्ट

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें