🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:53:17 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विनम्र (पुंलिङ्ग)

झुका हुआ, झुक कर चलता हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविनम्रःविनम्रौविनम्राः
द्वितीयाविनम्रम्विनम्रौविनम्रान्
तृतीयाविनम्रेणविनम्राभ्याम्विनम्रैः
चतुर्थीविनम्रायविनम्राभ्याम्विनम्रेभ्यः
पञ्चमीविनम्रात् / विनम्राद्विनम्राभ्याम्विनम्रेभ्यः
षष्ठीविनम्रस्यविनम्रयोःविनम्राणाम्
सप्तमीविनम्रेविनम्रयोःविनम्रेषु
सम्बोधनहे विनम्रहे विनम्रौहे विनम्राः

अर्थ: झुका हुआ, झुक कर चलता हुआ

📚 अमरकोश में:
• प्रवण (३.३.६३) — पर्याय: ढलवाँ, चौराहा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विनम्र (नपुंसकलिङ्ग)

झुका हुआ, झुक कर चलता हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविनम्रम्विनम्रेविनम्राणि
द्वितीयाविनम्रम्विनम्रेविनम्राणि
तृतीयाविनम्रेणविनम्राभ्याम्विनम्रैः
चतुर्थीविनम्रायविनम्राभ्याम्विनम्रेभ्यः
पञ्चमीविनम्रात् / विनम्राद्विनम्राभ्याम्विनम्रेभ्यः
षष्ठीविनम्रस्यविनम्रयोःविनम्राणाम्
सप्तमीविनम्रेविनम्रयोःविनम्रेषु
सम्बोधनहे विनम्रहे विनम्रेहे विनम्राणि

अर्थ: झुका हुआ, झुक कर चलता हुआ

📚 अमरकोश में:
• प्रवण (३.३.६३) — पर्याय: ढलवाँ, चौराहा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें