🕉️ 23 November 2026, Monday · 03:32:22 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विनश्वर (पुंलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + नश्वर (नष्ट होने वाला, क्षणस्थायी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविनश्वरःविनश्वरौविनश्वराः
द्वितीयाविनश्वरम्विनश्वरौविनश्वरान्
तृतीयाविनश्वरेणविनश्वराभ्याम्विनश्वरैः
चतुर्थीविनश्वरायविनश्वराभ्याम्विनश्वरेभ्यः
पञ्चमीविनश्वरात् / विनश्वराद्विनश्वराभ्याम्विनश्वरेभ्यः
षष्ठीविनश्वरस्यविनश्वरयोःविनश्वराणाम्
सप्तमीविनश्वरेविनश्वरयोःविनश्वरेषु
सम्बोधनहे विनश्वरहे विनश्वरौहे विनश्वराः

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + नश्वर (नष्ट होने वाला, क्षणस्थायी)
English: liable to be destroyed or lost, perishable, Kāv.; Rājat. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विनश्वर (नपुंसकलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + नश्वर (नष्ट होने वाला, क्षणस्थायी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविनश्वरम्विनश्वरेविनश्वराणि
द्वितीयाविनश्वरम्विनश्वरेविनश्वराणि
तृतीयाविनश्वरेणविनश्वराभ्याम्विनश्वरैः
चतुर्थीविनश्वरायविनश्वराभ्याम्विनश्वरेभ्यः
पञ्चमीविनश्वरात् / विनश्वराद्विनश्वराभ्याम्विनश्वरेभ्यः
षष्ठीविनश्वरस्यविनश्वरयोःविनश्वराणाम्
सप्तमीविनश्वरेविनश्वरयोःविनश्वरेषु
सम्बोधनहे विनश्वरहे विनश्वरेहे विनश्वराणि

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + नश्वर (नष्ट होने वाला, क्षणस्थायी)
English: liable to be destroyed or lost, perishable, Kāv.; Rājat. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬