🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:07:23 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विनाथ (पुंलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + नाथ (प्रभु, स्वामी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविनाथःविनाथौविनाथाः
द्वितीयाविनाथम्विनाथौविनाथान्
तृतीयाविनाथेनविनाथाभ्याम्विनाथैः
चतुर्थीविनाथायविनाथाभ्याम्विनाथेभ्यः
पञ्चमीविनाथात् / विनाथाद्विनाथाभ्याम्विनाथेभ्यः
षष्ठीविनाथस्यविनाथयोःविनाथानाम्
सप्तमीविनाथेविनाथयोःविनाथेषु
सम्बोधनहे विनाथहे विनाथौहे विनाथाः

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + नाथ (प्रभु, स्वामी)
English: having no lord or master, unprotected, deserted, R.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विनाथ (नपुंसकलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + नाथ (प्रभु, स्वामी)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविनाथम्विनाथेविनाथानि
द्वितीयाविनाथम्विनाथेविनाथानि
तृतीयाविनाथेनविनाथाभ्याम्विनाथैः
चतुर्थीविनाथायविनाथाभ्याम्विनाथेभ्यः
पञ्चमीविनाथात् / विनाथाद्विनाथाभ्याम्विनाथेभ्यः
षष्ठीविनाथस्यविनाथयोःविनाथानाम्
सप्तमीविनाथेविनाथयोःविनाथेषु
सम्बोधनहे विनाथहे विनाथेहे विनाथानि

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + नाथ (प्रभु, स्वामी)
English: having no lord or master, unprotected, deserted, R.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें