🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:46:16 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विनेतृ (पुंलिङ्ग)

नेता, पथ प्रदर्शक

🔎 आपका लिखा रूप विनेता = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविनेताविनेतारौविनेतारः
द्वितीयाविनेतारम्विनेतारौविनेतॄन्
तृतीयाविनेत्राविनेतृभ्याम्विनेतृभिः
चतुर्थीविनेत्रेविनेतृभ्याम्विनेतृभ्यः
पञ्चमीविनेतुःविनेतृभ्याम्विनेतृभ्यः
षष्ठीविनेतुःविनेत्रोःविनेतॄणाम्
सप्तमीविनेतरिविनेत्रोःविनेतृषु
सम्बोधनहे विनेतःहे विनेतारौहे विनेतारः

अर्थ: नेता, पथ प्रदर्शक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

नेतृ (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

🔎 आपका लिखा रूप विनेता = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमानेतानेतारौनेतारः
द्वितीयानेतारम्नेतारौनेतॄन्
तृतीयानेत्रानेतृभ्याम्नेतृभिः
चतुर्थीनेत्रेनेतृभ्याम्नेतृभ्यः
पञ्चमीनेतुःनेतृभ्याम्नेतृभ्यः
षष्ठीनेतुःनेत्रोःनेतॄणाम्
सप्तमीनेतरिनेत्रोःनेतृषु
सम्बोधनहे नेतःहे नेतारौहे नेतारः

अर्थ: —
संस्कृत: पर्याय: स्वामिन्, ईश्वर, पति, ईशितृ, अधिभू

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें