🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:04:05 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विपक्व (पुंलिङ्ग)

पूर्णरूप से पका हुआ, परिपक्व

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविपक्वःविपक्वौविपक्वाः
द्वितीयाविपक्वम्विपक्वौविपक्वान्
तृतीयाविपक्वेनविपक्वाभ्याम्विपक्वैः
चतुर्थीविपक्वायविपक्वाभ्याम्विपक्वेभ्यः
पञ्चमीविपक्वात् / विपक्वाद्विपक्वाभ्याम्विपक्वेभ्यः
षष्ठीविपक्वस्यविपक्वयोःविपक्वानाम्
सप्तमीविपक्वेविपक्वयोःविपक्वेषु
सम्बोधनहे विपक्वहे विपक्वौहे विपक्वाः

अर्थ: पूर्णरूप से पका हुआ, परिपक्व

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विपक्व (नपुंसकलिङ्ग)

पूर्णरूप से पका हुआ, परिपक्व

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविपक्वम्विपक्वेविपक्वानि
द्वितीयाविपक्वम्विपक्वेविपक्वानि
तृतीयाविपक्वेनविपक्वाभ्याम्विपक्वैः
चतुर्थीविपक्वायविपक्वाभ्याम्विपक्वेभ्यः
पञ्चमीविपक्वात् / विपक्वाद्विपक्वाभ्याम्विपक्वेभ्यः
षष्ठीविपक्वस्यविपक्वयोःविपक्वानाम्
सप्तमीविपक्वेविपक्वयोःविपक्वेषु
सम्बोधनहे विपक्वहे विपक्वेहे विपक्वानि

अर्थ: पूर्णरूप से पका हुआ, परिपक्व

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें