🕉️ 21 November 2026, Saturday · 12:37:36 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विपण्यु (पुंलिङ्ग)

जिसने व्यवसाय छोड़ दिया है

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविपण्युःविपण्यूविपण्यवः
द्वितीयाविपण्युम्विपण्यूविपण्यून्
तृतीयाविपण्युनाविपण्युभ्याम्विपण्युभिः
चतुर्थीविपण्यवेविपण्युभ्याम्विपण्युभ्यः
पञ्चमीविपण्योःविपण्युभ्याम्विपण्युभ्यः
षष्ठीविपण्योःविपण्य्वोःविपण्यूनाम्
सप्तमीविपण्यौविपण्य्वोःविपण्युषु
सम्बोधनहे विपण्योहे विपण्यूहे विपण्यवः

अर्थ: जिसने व्यवसाय छोड़ दिया है

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विपण्यु (स्त्रीलिङ्ग)

जिसने व्यवसाय छोड़ दिया है

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविपण्युःविपण्यूविपण्यवः
द्वितीयाविपण्युम्विपण्यूविपण्यूः
तृतीयाविपण्य्वाविपण्युभ्याम्विपण्युभिः
चतुर्थीविपण्यवे / विपण्य्वैविपण्युभ्याम्विपण्युभ्यः
पञ्चमीविपण्योः / विपण्य्वाःविपण्युभ्याम्विपण्युभ्यः
षष्ठीविपण्योः / विपण्य्वाःविपण्य्वोःविपण्यूनाम्
सप्तमीविपण्यौ / विपण्य्वाम्विपण्य्वोःविपण्युषु
सम्बोधनहे विपण्योहे विपण्यूहे विपण्यवः

अर्थ: जिसने व्यवसाय छोड़ दिया है

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विपण्यु (नपुंसकलिङ्ग)

जिसने व्यवसाय छोड़ दिया है

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविपण्युविपण्युनीविपण्यूनि
द्वितीयाविपण्युविपण्युनीविपण्यूनि
तृतीयाविपण्युनाविपण्युभ्याम्विपण्युभिः
चतुर्थीविपण्युने / विपण्यवेविपण्युभ्याम्विपण्युभ्यः
पञ्चमीविपण्युनः / विपण्योःविपण्युभ्याम्विपण्युभ्यः
षष्ठीविपण्युनः / विपण्योःविपण्युनोः / विपण्य्वोःविपण्यूनाम्
सप्तमीविपण्युनि / विपण्यौविपण्युनोः / विपण्य्वोःविपण्युषु
सम्बोधनहे विपण्यु / हे विपण्योहे विपण्युनीहे विपण्यूनि

अर्थ: जिसने व्यवसाय छोड़ दिया है

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें