🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:48:13 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विपद्गत (पुंलिङ्ग)

विपद् (संकट, दुर्भाग्य) + गत (अन्तर्गत, अन्तःस्थित)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविपद्गतःविपद्गतौविपद्गताः
द्वितीयाविपद्गतम्विपद्गतौविपद्गतान्
तृतीयाविपद्गतेनविपद्गताभ्याम्विपद्गतैः
चतुर्थीविपद्गतायविपद्गताभ्याम्विपद्गतेभ्यः
पञ्चमीविपद्गतात् / विपद्गताद्विपद्गताभ्याम्विपद्गतेभ्यः
षष्ठीविपद्गतस्यविपद्गतयोःविपद्गतानाम्
सप्तमीविपद्गतेविपद्गतयोःविपद्गतेषु
सम्बोधनहे विपद्गतहे विपद्गतौहे विपद्गताः

अर्थ: विपद् (संकट, दुर्भाग्य) + गत (अन्तर्गत, अन्तःस्थित)
English: fallen into misfortune, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विपद्गत (नपुंसकलिङ्ग)

विपद् (संकट, दुर्भाग्य) + गत (अन्तर्गत, अन्तःस्थित)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविपद्गतम्विपद्गतेविपद्गतानि
द्वितीयाविपद्गतम्विपद्गतेविपद्गतानि
तृतीयाविपद्गतेनविपद्गताभ्याम्विपद्गतैः
चतुर्थीविपद्गतायविपद्गताभ्याम्विपद्गतेभ्यः
पञ्चमीविपद्गतात् / विपद्गताद्विपद्गताभ्याम्विपद्गतेभ्यः
षष्ठीविपद्गतस्यविपद्गतयोःविपद्गतानाम्
सप्तमीविपद्गतेविपद्गतयोःविपद्गतेषु
सम्बोधनहे विपद्गतहे विपद्गतेहे विपद्गतानि

अर्थ: विपद् (संकट, दुर्भाग्य) + गत (अन्तर्गत, अन्तःस्थित)
English: fallen into misfortune, L.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬