🕉️ 20 November 2026, Friday · 02:16:34 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विपद्म (पुंलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + पद्म (एक प्रकार का मंदिर)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविपद्मःविपद्मौविपद्माः
द्वितीयाविपद्मम्विपद्मौविपद्मान्
तृतीयाविपद्मेनविपद्माभ्याम्विपद्मैः
चतुर्थीविपद्मायविपद्माभ्याम्विपद्मेभ्यः
पञ्चमीविपद्मात् / विपद्माद्विपद्माभ्याम्विपद्मेभ्यः
षष्ठीविपद्मस्यविपद्मयोःविपद्मानाम्
सप्तमीविपद्मेविपद्मयोःविपद्मेषु
सम्बोधनहे विपद्महे विपद्मौहे विपद्माः

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + पद्म (एक प्रकार का मंदिर)
English: deprived of a lotus-flower, Jātakam.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विपद्म (नपुंसकलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + पद्म (कमल)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविपद्मम्विपद्मेविपद्मानि
द्वितीयाविपद्मम्विपद्मेविपद्मानि
तृतीयाविपद्मेनविपद्माभ्याम्विपद्मैः
चतुर्थीविपद्मायविपद्माभ्याम्विपद्मेभ्यः
पञ्चमीविपद्मात् / विपद्माद्विपद्माभ्याम्विपद्मेभ्यः
षष्ठीविपद्मस्यविपद्मयोःविपद्मानाम्
सप्तमीविपद्मेविपद्मयोःविपद्मेषु
सम्बोधनहे विपद्महे विपद्मेहे विपद्मानि

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + पद्म (कमल)
English: deprived of a lotus-flower, Jātakam.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें