🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:09:55 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विपन्नग (पुंलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + पन्नग (साँप, सर्प)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविपन्नगःविपन्नगौविपन्नगाः
द्वितीयाविपन्नगम्विपन्नगौविपन्नगान्
तृतीयाविपन्नगेनविपन्नगाभ्याम्विपन्नगैः
चतुर्थीविपन्नगायविपन्नगाभ्याम्विपन्नगेभ्यः
पञ्चमीविपन्नगात् / विपन्नगाद्विपन्नगाभ्याम्विपन्नगेभ्यः
षष्ठीविपन्नगस्यविपन्नगयोःविपन्नगानाम्
सप्तमीविपन्नगेविपन्नगयोःविपन्नगेषु
सम्बोधनहे विपन्नगहे विपन्नगौहे विपन्नगाः

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + पन्नग (साँप, सर्प)
English: destitute of serpents, Śiś. iv, 15.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विपन्नग (नपुंसकलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + पन्नग (सीसा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविपन्नगम्विपन्नगेविपन्नगानि
द्वितीयाविपन्नगम्विपन्नगेविपन्नगानि
तृतीयाविपन्नगेनविपन्नगाभ्याम्विपन्नगैः
चतुर्थीविपन्नगायविपन्नगाभ्याम्विपन्नगेभ्यः
पञ्चमीविपन्नगात् / विपन्नगाद्विपन्नगाभ्याम्विपन्नगेभ्यः
षष्ठीविपन्नगस्यविपन्नगयोःविपन्नगानाम्
सप्तमीविपन्नगेविपन्नगयोःविपन्नगेषु
सम्बोधनहे विपन्नगहे विपन्नगेहे विपन्नगानि

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + पन्नग (सीसा)
English: destitute of serpents, Śiś. iv, 15.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬