🕉️ 22 November 2026, Sunday · 01:14:33 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विप्रजन (पुंलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + प्रजन (गर्भाधान करना, पैदा कराना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविप्रजनःविप्रजनौविप्रजनाः
द्वितीयाविप्रजनम्विप्रजनौविप्रजनान्
तृतीयाविप्रजनेनविप्रजनाभ्याम्विप्रजनैः
चतुर्थीविप्रजनायविप्रजनाभ्याम्विप्रजनेभ्यः
पञ्चमीविप्रजनात् / विप्रजनाद्विप्रजनाभ्याम्विप्रजनेभ्यः
षष्ठीविप्रजनस्यविप्रजनयोःविप्रजनानाम्
सप्तमीविप्रजनेविप्रजनयोःविप्रजनेषु
सम्बोधनहे विप्रजनहे विप्रजनौहे विप्रजनाः

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + प्रजन (गर्भाधान करना, पैदा कराना)
English: a Br° or a priest (also collectively), MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬