🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:18:05 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विप्रहत (पुंलिङ्ग)

पटक दिया हुआ,गिराया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविप्रहतःविप्रहतौविप्रहताः
द्वितीयाविप्रहतम्विप्रहतौविप्रहतान्
तृतीयाविप्रहतेनविप्रहताभ्याम्विप्रहतैः
चतुर्थीविप्रहतायविप्रहताभ्याम्विप्रहतेभ्यः
पञ्चमीविप्रहतात् / विप्रहताद्विप्रहताभ्याम्विप्रहतेभ्यः
षष्ठीविप्रहतस्यविप्रहतयोःविप्रहतानाम्
सप्तमीविप्रहतेविप्रहतयोःविप्रहतेषु
सम्बोधनहे विप्रहतहे विप्रहतौहे विप्रहताः

अर्थ: पटक दिया हुआ,गिराया हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विप्रहत (नपुंसकलिङ्ग)

पटक दिया हुआ,गिराया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविप्रहतम्विप्रहतेविप्रहतानि
द्वितीयाविप्रहतम्विप्रहतेविप्रहतानि
तृतीयाविप्रहतेनविप्रहताभ्याम्विप्रहतैः
चतुर्थीविप्रहतायविप्रहताभ्याम्विप्रहतेभ्यः
पञ्चमीविप्रहतात् / विप्रहताद्विप्रहताभ्याम्विप्रहतेभ्यः
षष्ठीविप्रहतस्यविप्रहतयोःविप्रहतानाम्
सप्तमीविप्रहतेविप्रहतयोःविप्रहतेषु
सम्बोधनहे विप्रहतहे विप्रहतेहे विप्रहतानि

अर्थ: पटक दिया हुआ,गिराया हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬