🕉️ 22 November 2026, Sunday · 11:51:26 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विप्रेत (पुंलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + प्रेत (दिवंगत आत्मा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविप्रेतःविप्रेतौविप्रेताः
द्वितीयाविप्रेतम्विप्रेतौविप्रेतान्
तृतीयाविप्रेतेनविप्रेताभ्याम्विप्रेतैः
चतुर्थीविप्रेतायविप्रेताभ्याम्विप्रेतेभ्यः
पञ्चमीविप्रेतात् / विप्रेताद्विप्रेताभ्याम्विप्रेतेभ्यः
षष्ठीविप्रेतस्यविप्रेतयोःविप्रेतानाम्
सप्तमीविप्रेतेविप्रेतयोःविप्रेतेषु
सम्बोधनहे विप्रेतहे विप्रेतौहे विप्रेताः

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + प्रेत (दिवंगत आत्मा)
English: gone asunder or away, dispersed, ŚBr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विप्रेत (नपुंसकलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + प्रेत (इस संसार से गया हुआ, मृत)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविप्रेतम्विप्रेतेविप्रेतानि
द्वितीयाविप्रेतम्विप्रेतेविप्रेतानि
तृतीयाविप्रेतेनविप्रेताभ्याम्विप्रेतैः
चतुर्थीविप्रेतायविप्रेताभ्याम्विप्रेतेभ्यः
पञ्चमीविप्रेतात् / विप्रेताद्विप्रेताभ्याम्विप्रेतेभ्यः
षष्ठीविप्रेतस्यविप्रेतयोःविप्रेतानाम्
सप्तमीविप्रेतेविप्रेतयोःविप्रेतेषु
सम्बोधनहे विप्रेतहे विप्रेतेहे विप्रेतानि

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + प्रेत (इस संसार से गया हुआ, मृत)
English: gone asunder or away, dispersed, ŚBr.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬