🕉️ 22 November 2026, Sunday · 04:24:24 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विबुद्ध (पुंलिङ्ग)

उठाया हुआ, जगाया हुआ, जागरुक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविबुद्धःविबुद्धौविबुद्धाः
द्वितीयाविबुद्धम्विबुद्धौविबुद्धान्
तृतीयाविबुद्धेनविबुद्धाभ्याम्विबुद्धैः
चतुर्थीविबुद्धायविबुद्धाभ्याम्विबुद्धेभ्यः
पञ्चमीविबुद्धात् / विबुद्धाद्विबुद्धाभ्याम्विबुद्धेभ्यः
षष्ठीविबुद्धस्यविबुद्धयोःविबुद्धानाम्
सप्तमीविबुद्धेविबुद्धयोःविबुद्धेषु
सम्बोधनहे विबुद्धहे विबुद्धौहे विबुद्धाः

अर्थ: उठाया हुआ, जगाया हुआ, जागरुक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विबुद्ध (नपुंसकलिङ्ग)

उठाया हुआ, जगाया हुआ, जागरुक

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविबुद्धम्विबुद्धेविबुद्धानि
द्वितीयाविबुद्धम्विबुद्धेविबुद्धानि
तृतीयाविबुद्धेनविबुद्धाभ्याम्विबुद्धैः
चतुर्थीविबुद्धायविबुद्धाभ्याम्विबुद्धेभ्यः
पञ्चमीविबुद्धात् / विबुद्धाद्विबुद्धाभ्याम्विबुद्धेभ्यः
षष्ठीविबुद्धस्यविबुद्धयोःविबुद्धानाम्
सप्तमीविबुद्धेविबुद्धयोःविबुद्धेषु
सम्बोधनहे विबुद्धहे विबुद्धेहे विबुद्धानि

अर्थ: उठाया हुआ, जगाया हुआ, जागरुक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬