🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:49:20 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विभीतक (पुंलिङ्ग)

एक वृक्ष का नाम, बहेड़ा, (त्रिफला में से एक) बहेड़े का पेड़

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविभीतकःविभीतकौविभीतकाः
द्वितीयाविभीतकम्विभीतकौविभीतकान्
तृतीयाविभीतकेनविभीतकाभ्याम्विभीतकैः
चतुर्थीविभीतकायविभीतकाभ्याम्विभीतकेभ्यः
पञ्चमीविभीतकात् / विभीतकाद्विभीतकाभ्याम्विभीतकेभ्यः
षष्ठीविभीतकस्यविभीतकयोःविभीतकानाम्
सप्तमीविभीतकेविभीतकयोःविभीतकेषु
सम्बोधनहे विभीतकहे विभीतकौहे विभीतकाः

अर्थ: एक वृक्ष का नाम, बहेड़ा, (त्रिफला में से एक) बहेड़े का पेड़
संस्कृत: पर्याय: अक्ष, तुष, कर्षफल, भूतावास, कलिद्रुम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विभीतक (नपुंसकलिङ्ग)

एक वृक्ष का नाम, बहेड़ा, (त्रिफला में से एक) बहेड़े का पेड़

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविभीतकम्विभीतकेविभीतकानि
द्वितीयाविभीतकम्विभीतकेविभीतकानि
तृतीयाविभीतकेनविभीतकाभ्याम्विभीतकैः
चतुर्थीविभीतकायविभीतकाभ्याम्विभीतकेभ्यः
पञ्चमीविभीतकात् / विभीतकाद्विभीतकाभ्याम्विभीतकेभ्यः
षष्ठीविभीतकस्यविभीतकयोःविभीतकानाम्
सप्तमीविभीतकेविभीतकयोःविभीतकेषु
सम्बोधनहे विभीतकहे विभीतकेहे विभीतकानि

अर्थ: एक वृक्ष का नाम, बहेड़ा, (त्रिफला में से एक) बहेड़े का पेड़
संस्कृत: पर्याय: अक्ष, तुष, कर्षफल, भूतावास, कलिद्रुम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें