🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:48:43 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विमति (पुंलिङ्ग)

मूर्ख, प्रज्ञाशून्य, मूढ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविमतिःविमतीविमतयः
द्वितीयाविमतिम्विमतीविमतीन्
तृतीयाविमतिनाविमतिभ्याम्विमतिभिः
चतुर्थीविमतयेविमतिभ्याम्विमतिभ्यः
पञ्चमीविमतेःविमतिभ्याम्विमतिभ्यः
षष्ठीविमतेःविमत्योःविमतीनाम्
सप्तमीविमतौविमत्योःविमतिषु
सम्बोधनहे विमतेहे विमतीहे विमतयः

अर्थ: मूर्ख, प्रज्ञाशून्य, मूढ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विमति (स्त्रीलिङ्ग)

मूर्ख, प्रज्ञाशून्य, मूढ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविमतिःविमतीविमतयः
द्वितीयाविमतिम्विमतीविमतीः
तृतीयाविमत्याविमतिभ्याम्विमतिभिः
चतुर्थीविमतये / विमत्यैविमतिभ्याम्विमतिभ्यः
पञ्चमीविमतेः / विमत्याःविमतिभ्याम्विमतिभ्यः
षष्ठीविमतेः / विमत्याःविमत्योःविमतीनाम्
सप्तमीविमतौ / विमत्याम्विमत्योःविमतिषु
सम्बोधनहे विमतेहे विमतीहे विमतयः

अर्थ: मूर्ख, प्रज्ञाशून्य, मूढ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विमति (नपुंसकलिङ्ग)

मूर्ख, प्रज्ञाशून्य, मूढ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविमतिविमतिनीविमतीनि
द्वितीयाविमतिविमतिनीविमतीनि
तृतीयाविमतिनाविमतिभ्याम्विमतिभिः
चतुर्थीविमतिने / विमतयेविमतिभ्याम्विमतिभ्यः
पञ्चमीविमतिनः / विमतेःविमतिभ्याम्विमतिभ्यः
षष्ठीविमतिनः / विमतेःविमतिनोः / विमत्योःविमतीनाम्
सप्तमीविमतिनि / विमतौविमतिनोः / विमत्योःविमतिषु
सम्बोधनहे विमति / हे विमतेहे विमतिनीहे विमतीनि

अर्थ: मूर्ख, प्रज्ञाशून्य, मूढ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें