🕉️ 22 November 2026, Sunday · 07:06:17 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विमत्सर (पुंलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + मत्सर (ईर्ष्यालु, डाह करनेवाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविमत्सरःविमत्सरौविमत्सराः
द्वितीयाविमत्सरम्विमत्सरौविमत्सरान्
तृतीयाविमत्सरेणविमत्सराभ्याम्विमत्सरैः
चतुर्थीविमत्सरायविमत्सराभ्याम्विमत्सरेभ्यः
पञ्चमीविमत्सरात् / विमत्सराद्विमत्सराभ्याम्विमत्सरेभ्यः
षष्ठीविमत्सरस्यविमत्सरयोःविमत्सराणाम्
सप्तमीविमत्सरेविमत्सरयोःविमत्सरेषु
सम्बोधनहे विमत्सरहे विमत्सरौहे विमत्सराः

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + मत्सर (ईर्ष्यालु, डाह करनेवाला)
English: free from envy or jealousy, unenvious, unselfish, MBh.; Kāv. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विमत्सर (नपुंसकलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + मत्सर (ईर्ष्यालु, डाह करनेवाला)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविमत्सरम्विमत्सरेविमत्सराणि
द्वितीयाविमत्सरम्विमत्सरेविमत्सराणि
तृतीयाविमत्सरेणविमत्सराभ्याम्विमत्सरैः
चतुर्थीविमत्सरायविमत्सराभ्याम्विमत्सरेभ्यः
पञ्चमीविमत्सरात् / विमत्सराद्विमत्सराभ्याम्विमत्सरेभ्यः
षष्ठीविमत्सरस्यविमत्सरयोःविमत्सराणाम्
सप्तमीविमत्सरेविमत्सरयोःविमत्सरेषु
सम्बोधनहे विमत्सरहे विमत्सरेहे विमत्सराणि

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + मत्सर (ईर्ष्यालु, डाह करनेवाला)
English: free from envy or jealousy, unenvious, unselfish, MBh.; Kāv. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬