🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:03:17 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विमर्दक (पुंलिङ्ग)

पीसने वाला, चूरा करने वाला, चकनाचूर करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविमर्दकःविमर्दकौविमर्दकाः
द्वितीयाविमर्दकम्विमर्दकौविमर्दकान्
तृतीयाविमर्दकेनविमर्दकाभ्याम्विमर्दकैः
चतुर्थीविमर्दकायविमर्दकाभ्याम्विमर्दकेभ्यः
पञ्चमीविमर्दकात् / विमर्दकाद्विमर्दकाभ्याम्विमर्दकेभ्यः
षष्ठीविमर्दकस्यविमर्दकयोःविमर्दकानाम्
सप्तमीविमर्दकेविमर्दकयोःविमर्दकेषु
सम्बोधनहे विमर्दकहे विमर्दकौहे विमर्दकाः

अर्थ: पीसने वाला, चूरा करने वाला, चकनाचूर करने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विमर्दक (नपुंसकलिङ्ग)

पीसने वाला, चूरा करने वाला, चकनाचूर करने वाला

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविमर्दकम्विमर्दकेविमर्दकानि
द्वितीयाविमर्दकम्विमर्दकेविमर्दकानि
तृतीयाविमर्दकेनविमर्दकाभ्याम्विमर्दकैः
चतुर्थीविमर्दकायविमर्दकाभ्याम्विमर्दकेभ्यः
पञ्चमीविमर्दकात् / विमर्दकाद्विमर्दकाभ्याम्विमर्दकेभ्यः
षष्ठीविमर्दकस्यविमर्दकयोःविमर्दकानाम्
सप्तमीविमर्दकेविमर्दकयोःविमर्दकेषु
सम्बोधनहे विमर्दकहे विमर्दकेहे विमर्दकानि

अर्थ: पीसने वाला, चूरा करने वाला, चकनाचूर करने वाला
English: crushing, pounding, destroying, Hariv.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬