🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:48:39 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विमर्दन (नपुंसकलिङ्ग)

चूरा करना, कुचलना, रौंदना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविमर्दनम्विमर्दनेविमर्दनानि
द्वितीयाविमर्दनम्विमर्दनेविमर्दनानि
तृतीयाविमर्दनेनविमर्दनाभ्याम्विमर्दनैः
चतुर्थीविमर्दनायविमर्दनाभ्याम्विमर्दनेभ्यः
पञ्चमीविमर्दनात् / विमर्दनाद्विमर्दनाभ्याम्विमर्दनेभ्यः
षष्ठीविमर्दनस्यविमर्दनयोःविमर्दनानाम्
सप्तमीविमर्दनेविमर्दनयोःविमर्दनेषु
सम्बोधनहे विमर्दनहे विमर्दनेहे विमर्दनानि

अर्थ: चूरा करना, कुचलना, रौंदना
संस्कृत: पर्याय: परिमल

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विमर्दन (पुंलिङ्ग)

चूरा करना, कुचलना, रौंदना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविमर्दनःविमर्दनौविमर्दनाः
द्वितीयाविमर्दनम्विमर्दनौविमर्दनान्
तृतीयाविमर्दनेनविमर्दनाभ्याम्विमर्दनैः
चतुर्थीविमर्दनायविमर्दनाभ्याम्विमर्दनेभ्यः
पञ्चमीविमर्दनात् / विमर्दनाद्विमर्दनाभ्याम्विमर्दनेभ्यः
षष्ठीविमर्दनस्यविमर्दनयोःविमर्दनानाम्
सप्तमीविमर्दनेविमर्दनयोःविमर्दनेषु
सम्बोधनहे विमर्दनहे विमर्दनौहे विमर्दनाः

अर्थ: चूरा करना, कुचलना, रौंदना
संस्कृत: पर्याय: परिमल
English: pressing, squeezing, Sāh.

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬