🕉️ 20 November 2026, Friday · 01:08:05 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विमांस (पुंलिङ्ग)

विरुद्धं मांसम्-प्रा.स . अस्वच्छ मांस (जैसे कुत्तों का)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविमांसःविमांसौविमांसाः
द्वितीयाविमांसम्विमांसौविमांसान्
तृतीयाविमांसेनविमांसाभ्याम्विमांसैः
चतुर्थीविमांसायविमांसाभ्याम्विमांसेभ्यः
पञ्चमीविमांसात् / विमांसाद्विमांसाभ्याम्विमांसेभ्यः
षष्ठीविमांसस्यविमांसयोःविमांसानाम्
सप्तमीविमांसेविमांसयोःविमांसेषु
सम्बोधनहे विमांसहे विमांसौहे विमांसाः

अर्थ: विरुद्धं मांसम्-प्रा.स . अस्वच्छ मांस (जैसे कुत्तों का)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विमांस (नपुंसकलिङ्ग)

अस्वच्छ मांस (जैसे कुत्तों का)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविमांसम्विमांसेविमांसानि
द्वितीयाविमांसम्विमांसेविमांसानि
तृतीयाविमांसेनविमांसाभ्याम्विमांसैः
चतुर्थीविमांसायविमांसाभ्याम्विमांसेभ्यः
पञ्चमीविमांसात् / विमांसाद्विमांसाभ्याम्विमांसेभ्यः
षष्ठीविमांसस्यविमांसयोःविमांसानाम्
सप्तमीविमांसेविमांसयोःविमांसेषु
सम्बोधनहे विमांसहे विमांसेहे विमांसानि

अर्थ: अस्वच्छ मांस (जैसे कुत्तों का)

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें