🕉️ 23 November 2026, Monday · 12:08:29 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विमुक्त (पुंलिङ्ग)

आजाद किया हुआ, रिहा किया हुआ, स्वतन्त्र किया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविमुक्तःविमुक्तौविमुक्ताः
द्वितीयाविमुक्तम्विमुक्तौविमुक्तान्
तृतीयाविमुक्तेनविमुक्ताभ्याम्विमुक्तैः
चतुर्थीविमुक्तायविमुक्ताभ्याम्विमुक्तेभ्यः
पञ्चमीविमुक्तात् / विमुक्ताद्विमुक्ताभ्याम्विमुक्तेभ्यः
षष्ठीविमुक्तस्यविमुक्तयोःविमुक्तानाम्
सप्तमीविमुक्तेविमुक्तयोःविमुक्तेषु
सम्बोधनहे विमुक्तहे विमुक्तौहे विमुक्ताः

अर्थ: आजाद किया हुआ, रिहा किया हुआ, स्वतन्त्र किया हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विमुक्त (नपुंसकलिङ्ग)

आजाद किया हुआ, रिहा किया हुआ, स्वतन्त्र किया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविमुक्तम्विमुक्तेविमुक्तानि
द्वितीयाविमुक्तम्विमुक्तेविमुक्तानि
तृतीयाविमुक्तेनविमुक्ताभ्याम्विमुक्तैः
चतुर्थीविमुक्तायविमुक्ताभ्याम्विमुक्तेभ्यः
पञ्चमीविमुक्तात् / विमुक्ताद्विमुक्ताभ्याम्विमुक्तेभ्यः
षष्ठीविमुक्तस्यविमुक्तयोःविमुक्तानाम्
सप्तमीविमुक्तेविमुक्तयोःविमुक्तेषु
सम्बोधनहे विमुक्तहे विमुक्तेहे विमुक्तानि

अर्थ: आजाद किया हुआ, रिहा किया हुआ, स्वतन्त्र किया हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬