🕉️ 22 November 2026, Sunday · 08:47:41 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विमुद्र (पुंलिङ्ग)

बिगता मुद्रा यस्य-प्रा.ब . बिना मोहर लगा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविमुद्रःविमुद्रौविमुद्राः
द्वितीयाविमुद्रम्विमुद्रौविमुद्रान्
तृतीयाविमुद्रेणविमुद्राभ्याम्विमुद्रैः
चतुर्थीविमुद्रायविमुद्राभ्याम्विमुद्रेभ्यः
पञ्चमीविमुद्रात् / विमुद्राद्विमुद्राभ्याम्विमुद्रेभ्यः
षष्ठीविमुद्रस्यविमुद्रयोःविमुद्राणाम्
सप्तमीविमुद्रेविमुद्रयोःविमुद्रेषु
सम्बोधनहे विमुद्रहे विमुद्रौहे विमुद्राः

अर्थ: बिगता मुद्रा यस्य-प्रा.ब . बिना मोहर लगा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विमुद्र (नपुंसकलिङ्ग)

बिगता मुद्रा यस्य-प्रा.ब . बिना मोहर लगा

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविमुद्रम्विमुद्रेविमुद्राणि
द्वितीयाविमुद्रम्विमुद्रेविमुद्राणि
तृतीयाविमुद्रेणविमुद्राभ्याम्विमुद्रैः
चतुर्थीविमुद्रायविमुद्राभ्याम्विमुद्रेभ्यः
पञ्चमीविमुद्रात् / विमुद्राद्विमुद्राभ्याम्विमुद्रेभ्यः
षष्ठीविमुद्रस्यविमुद्रयोःविमुद्राणाम्
सप्तमीविमुद्रेविमुद्रयोःविमुद्रेषु
सम्बोधनहे विमुद्रहे विमुद्रेहे विमुद्राणि

अर्थ: बिगता मुद्रा यस्य-प्रा.ब . बिना मोहर लगा

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬