🕉️ 21 November 2026, Saturday · 11:41:25 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वियन्तृ (पुंलिङ्ग)

चालकरहित,जिसमें चालक न हो

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावियन्तावियन्तारौवियन्तारः
द्वितीयावियन्तारम्वियन्तारौवियन्तॄन्
तृतीयावियन्त्रावियन्तृभ्याम्वियन्तृभिः
चतुर्थीवियन्त्रेवियन्तृभ्याम्वियन्तृभ्यः
पञ्चमीवियन्तुःवियन्तृभ्याम्वियन्तृभ्यः
षष्ठीवियन्तुःवियन्त्रोःवियन्तॄणाम्
सप्तमीवियन्तरिवियन्त्रोःवियन्तृषु
सम्बोधनहे वियन्तःहे वियन्तारौहे वियन्तारः

अर्थ: चालकरहित,जिसमें चालक न हो

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वियन्तृ (स्त्रीलिङ्ग)

चालकरहित,जिसमें चालक न हो

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावियन्तावियन्तरौवियन्तरः
द्वितीयावियन्तरम्वियन्तरौवियन्तॄः
तृतीयावियन्त्रावियन्तृभ्याम्वियन्तृभिः
चतुर्थीवियन्त्रेवियन्तृभ्याम्वियन्तृभ्यः
पञ्चमीवियन्तुःवियन्तृभ्याम्वियन्तृभ्यः
षष्ठीवियन्तुःवियन्त्रोःवियन्तॄणाम्
सप्तमीवियन्तरिवियन्त्रोःवियन्तृषु
सम्बोधनहे वियन्तःहे वियन्तरौहे वियन्तरः

अर्थ: चालकरहित,जिसमें चालक न हो

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वियन्तृ (नपुंसकलिङ्ग)

चालकरहित,जिसमें चालक न हो

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावियन्तृवियन्तृणीवियन्तॄणि
द्वितीयावियन्तृवियन्तृणीवियन्तॄणि
तृतीयावियन्तृणा / वियन्त्रावियन्तृभ्याम्वियन्तृभिः
चतुर्थीवियन्तृणे / वियन्त्रेवियन्तृभ्याम्वियन्तृभ्यः
पञ्चमीवियन्तृणः / वियन्तुःवियन्तृभ्याम्वियन्तृभ्यः
षष्ठीवियन्तृणः / वियन्तुःवियन्तृणोः / वियन्त्रोःवियन्तॄणाम्
सप्तमीवियन्तृणि / वियन्तरिवियन्तृणोः / वियन्त्रोःवियन्तृषु
सम्बोधनहे वियन्तृ / हे वियन्तःहे वियन्तृणीहे वियन्तॄणि

अर्थ: चालकरहित,जिसमें चालक न हो

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें