🕉️ 21 November 2026, Saturday · 06:19:07 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वियुक्त (पुंलिङ्ग)

विच्छिन्न, पृथक्कृत, अलग किया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावियुक्तःवियुक्तौवियुक्ताः
द्वितीयावियुक्तम्वियुक्तौवियुक्तान्
तृतीयावियुक्तेनवियुक्ताभ्याम्वियुक्तैः
चतुर्थीवियुक्तायवियुक्ताभ्याम्वियुक्तेभ्यः
पञ्चमीवियुक्तात् / वियुक्ताद्वियुक्ताभ्याम्वियुक्तेभ्यः
षष्ठीवियुक्तस्यवियुक्तयोःवियुक्तानाम्
सप्तमीवियुक्तेवियुक्तयोःवियुक्तेषु
सम्बोधनहे वियुक्तहे वियुक्तौहे वियुक्ताः

अर्थ: विच्छिन्न, पृथक्कृत, अलग किया हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वियुक्त (नपुंसकलिङ्ग)

विच्छिन्न, पृथक्कृत, अलग किया हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावियुक्तम्वियुक्तेवियुक्तानि
द्वितीयावियुक्तम्वियुक्तेवियुक्तानि
तृतीयावियुक्तेनवियुक्ताभ्याम्वियुक्तैः
चतुर्थीवियुक्तायवियुक्ताभ्याम्वियुक्तेभ्यः
पञ्चमीवियुक्तात् / वियुक्ताद्वियुक्ताभ्याम्वियुक्तेभ्यः
षष्ठीवियुक्तस्यवियुक्तयोःवियुक्तानाम्
सप्तमीवियुक्तेवियुक्तयोःवियुक्तेषु
सम्बोधनहे वियुक्तहे वियुक्तेहे वियुक्तानि

अर्थ: विच्छिन्न, पृथक्कृत, अलग किया हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें