🕉️ 19 November 2026, Thursday · 11:45:06 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विरति (स्त्रीलिङ्ग)

बन्द करना, ठहरना, रोकना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविरतिःविरतीविरतयः
द्वितीयाविरतिम्विरतीविरतीः
तृतीयाविरत्याविरतिभ्याम्विरतिभिः
चतुर्थीविरतये / विरत्यैविरतिभ्याम्विरतिभ्यः
पञ्चमीविरतेः / विरत्याःविरतिभ्याम्विरतिभ्यः
षष्ठीविरतेः / विरत्याःविरत्योःविरतीनाम्
सप्तमीविरतौ / विरत्याम्विरत्योःविरतिषु
सम्बोधनहे विरतेहे विरतीहे विरतयः

अर्थ: बन्द करना, ठहरना, रोकना
संस्कृत: पर्याय: आरति, अवरति, उपराम

📚 अमरकोश में:
• रुकना/विरक्ति (३.२.३७) — पर्याय: आरति, अवरति, उपराम

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें