🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:47:24 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विराद्ध (पुंलिङ्ग)

विरुद्ध, प्रतिकृत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविराद्धःविराद्धौविराद्धाः
द्वितीयाविराद्धम्विराद्धौविराद्धान्
तृतीयाविराद्धेनविराद्धाभ्याम्विराद्धैः
चतुर्थीविराद्धायविराद्धाभ्याम्विराद्धेभ्यः
पञ्चमीविराद्धात् / विराद्धाद्विराद्धाभ्याम्विराद्धेभ्यः
षष्ठीविराद्धस्यविराद्धयोःविराद्धानाम्
सप्तमीविराद्धेविराद्धयोःविराद्धेषु
सम्बोधनहे विराद्धहे विराद्धौहे विराद्धाः

अर्थ: विरुद्ध, प्रतिकृत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विराद्ध (नपुंसकलिङ्ग)

विरुद्ध, प्रतिकृत

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविराद्धम्विराद्धेविराद्धानि
द्वितीयाविराद्धम्विराद्धेविराद्धानि
तृतीयाविराद्धेनविराद्धाभ्याम्विराद्धैः
चतुर्थीविराद्धायविराद्धाभ्याम्विराद्धेभ्यः
पञ्चमीविराद्धात् / विराद्धाद्विराद्धाभ्याम्विराद्धेभ्यः
षष्ठीविराद्धस्यविराद्धयोःविराद्धानाम्
सप्तमीविराद्धेविराद्धयोःविराद्धेषु
सम्बोधनहे विराद्धहे विराद्धेहे विराद्धानि

अर्थ: विरुद्ध, प्रतिकृत

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें