🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:11:44 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विरोधन (नपुंसकलिङ्ग)

बाधा डालना, विध्न डालना, रुकावट डालना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविरोधनम्विरोधनेविरोधनानि
द्वितीयाविरोधनम्विरोधनेविरोधनानि
तृतीयाविरोधनेनविरोधनाभ्याम्विरोधनैः
चतुर्थीविरोधनायविरोधनाभ्याम्विरोधनेभ्यः
पञ्चमीविरोधनात् / विरोधनाद्विरोधनाभ्याम्विरोधनेभ्यः
षष्ठीविरोधनस्यविरोधनयोःविरोधनानाम्
सप्तमीविरोधनेविरोधनयोःविरोधनेषु
सम्बोधनहे विरोधनहे विरोधनेहे विरोधनानि

अर्थ: बाधा डालना, विध्न डालना, रुकावट डालना
संस्कृत: पर्याय: पर्यवस्था

📚 अमरकोश में:
• विरोध (३.२.२१) — पर्याय: पर्यवस्था

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विरोधन (पुंलिङ्ग)

बाधा डालना, विध्न डालना, रुकावट डालना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविरोधनःविरोधनौविरोधनाः
द्वितीयाविरोधनम्विरोधनौविरोधनान्
तृतीयाविरोधनेनविरोधनाभ्याम्विरोधनैः
चतुर्थीविरोधनायविरोधनाभ्याम्विरोधनेभ्यः
पञ्चमीविरोधनात् / विरोधनाद्विरोधनाभ्याम्विरोधनेभ्यः
षष्ठीविरोधनस्यविरोधनयोःविरोधनानाम्
सप्तमीविरोधनेविरोधनयोःविरोधनेषु
सम्बोधनहे विरोधनहे विरोधनौहे विरोधनाः

अर्थ: बाधा डालना, विध्न डालना, रुकावट डालना
संस्कृत: पर्याय: पर्यवस्था
English: opposing, fighting, MBh.

📚 अमरकोश में:
• विरोध (३.२.२१) — पर्याय: पर्यवस्था

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें