🕉️ 23 November 2026, Monday · 01:57:09 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विलक्षण (पुंलिङ्ग)

विगतं लक्षणं यस्य-प्रा.ब. जिसके कोई विशेष लक्षण या चिह्न न हो

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविलक्षणःविलक्षणौविलक्षणाः
द्वितीयाविलक्षणम्विलक्षणौविलक्षणान्
तृतीयाविलक्षणेनविलक्षणाभ्याम्विलक्षणैः
चतुर्थीविलक्षणायविलक्षणाभ्याम्विलक्षणेभ्यः
पञ्चमीविलक्षणात् / विलक्षणाद्विलक्षणाभ्याम्विलक्षणेभ्यः
षष्ठीविलक्षणस्यविलक्षणयोःविलक्षणानाम्
सप्तमीविलक्षणेविलक्षणयोःविलक्षणेषु
सम्बोधनहे विलक्षणहे विलक्षणौहे विलक्षणाः

अर्थ: विगतं लक्षणं यस्य-प्रा.ब. जिसके कोई विशेष लक्षण या चिह्न न हो

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विलक्षण (नपुंसकलिङ्ग)

विगतं लक्षणं यस्य-प्रा.ब. जिसके कोई विशेष लक्षण या चिह्न न हो

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविलक्षणम्विलक्षणेविलक्षणानि
द्वितीयाविलक्षणम्विलक्षणेविलक्षणानि
तृतीयाविलक्षणेनविलक्षणाभ्याम्विलक्षणैः
चतुर्थीविलक्षणायविलक्षणाभ्याम्विलक्षणेभ्यः
पञ्चमीविलक्षणात् / विलक्षणाद्विलक्षणाभ्याम्विलक्षणेभ्यः
षष्ठीविलक्षणस्यविलक्षणयोःविलक्षणानाम्
सप्तमीविलक्षणेविलक्षणयोःविलक्षणेषु
सम्बोधनहे विलक्षणहे विलक्षणेहे विलक्षणानि

अर्थ: विगतं लक्षणं यस्य-प्रा.ब. जिसके कोई विशेष लक्षण या चिह्न न हो

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬