🕉️ 20 November 2026, Friday · 08:07:15 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विवत्स (पुंलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + वत्स (बछड़ा, किसी जानवर का बच्चा)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविवत्सःविवत्सौविवत्साः
द्वितीयाविवत्सम्विवत्सौविवत्सान्
तृतीयाविवत्सेनविवत्साभ्याम्विवत्सैः
चतुर्थीविवत्सायविवत्साभ्याम्विवत्सेभ्यः
पञ्चमीविवत्सात् / विवत्साद्विवत्साभ्याम्विवत्सेभ्यः
षष्ठीविवत्सस्यविवत्सयोःविवत्सानाम्
सप्तमीविवत्सेविवत्सयोःविवत्सेषु
सम्बोधनहे विवत्सहे विवत्सौहे विवत्साः

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + वत्स (बछड़ा, किसी जानवर का बच्चा)
English: deprived of a calf or young ones or children, Mn.; MBh. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विवत्स (नपुंसकलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + वत्स (संतान, बच्चे)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविवत्सम्विवत्सेविवत्सानि
द्वितीयाविवत्सम्विवत्सेविवत्सानि
तृतीयाविवत्सेनविवत्साभ्याम्विवत्सैः
चतुर्थीविवत्सायविवत्साभ्याम्विवत्सेभ्यः
पञ्चमीविवत्सात् / विवत्साद्विवत्साभ्याम्विवत्सेभ्यः
षष्ठीविवत्सस्यविवत्सयोःविवत्सानाम्
सप्तमीविवत्सेविवत्सयोःविवत्सेषु
सम्बोधनहे विवत्सहे विवत्सेहे विवत्सानि

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + वत्स (संतान, बच्चे)
English: deprived of a calf or young ones or children, Mn.; MBh. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें