🕉️ 22 November 2026, Sunday · 06:38:40 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विवर्जन (नपुंसकलिङ्ग)

वि (स च डित्" पक्षी) + वर्जन (छोड़ना, त्याग)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविवर्जनम्विवर्जनेविवर्जनानि
द्वितीयाविवर्जनम्विवर्जनेविवर्जनानि
तृतीयाविवर्जनेनविवर्जनाभ्याम्विवर्जनैः
चतुर्थीविवर्जनायविवर्जनाभ्याम्विवर्जनेभ्यः
पञ्चमीविवर्जनात् / विवर्जनाद्विवर्जनाभ्याम्विवर्जनेभ्यः
षष्ठीविवर्जनस्यविवर्जनयोःविवर्जनानाम्
सप्तमीविवर्जनेविवर्जनयोःविवर्जनेषु
सम्बोधनहे विवर्जनहे विवर्जनेहे विवर्जनानि

अर्थ: वि (स च डित्" पक्षी) + वर्जन (छोड़ना, त्याग)
English: the act of avoiding, shunning, leaving, giving up or desisting from (gen. abl., or comp.), Yājñ.; MBh. &c.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬