🕉️ 22 November 2026, Sunday · 05:46:08 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विवर्तन (नपुंसकलिङ्ग)

चक्कर खाना, क्रान्ति, भंवर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविवर्तनम्विवर्तनेविवर्तनानि
द्वितीयाविवर्तनम्विवर्तनेविवर्तनानि
तृतीयाविवर्तनेनविवर्तनाभ्याम्विवर्तनैः
चतुर्थीविवर्तनायविवर्तनाभ्याम्विवर्तनेभ्यः
पञ्चमीविवर्तनात् / विवर्तनाद्विवर्तनाभ्याम्विवर्तनेभ्यः
षष्ठीविवर्तनस्यविवर्तनयोःविवर्तनानाम्
सप्तमीविवर्तनेविवर्तनयोःविवर्तनेषु
सम्बोधनहे विवर्तनहे विवर्तनेहे विवर्तनानि

अर्थ: चक्कर खाना, क्रान्ति, भंवर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विवर्तन (पुंलिङ्ग)

चक्कर खाना, क्रान्ति, भंवर

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविवर्तनःविवर्तनौविवर्तनाः
द्वितीयाविवर्तनम्विवर्तनौविवर्तनान्
तृतीयाविवर्तनेनविवर्तनाभ्याम्विवर्तनैः
चतुर्थीविवर्तनायविवर्तनाभ्याम्विवर्तनेभ्यः
पञ्चमीविवर्तनात् / विवर्तनाद्विवर्तनाभ्याम्विवर्तनेभ्यः
षष्ठीविवर्तनस्यविवर्तनयोःविवर्तनानाम्
सप्तमीविवर्तनेविवर्तनयोःविवर्तनेषु
सम्बोधनहे विवर्तनहे विवर्तनौहे विवर्तनाः

अर्थ: चक्कर खाना, क्रान्ति, भंवर
English: turning round, revolving, MBh.

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬