🕉️ 20 November 2026, Friday · 05:43:02 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विशम्प (पुंलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविशम्पःविशम्पौविशम्पाः
द्वितीयाविशम्पम्विशम्पौविशम्पान्
तृतीयाविशम्पेनविशम्पाभ्याम्विशम्पैः
चतुर्थीविशम्पायविशम्पाभ्याम्विशम्पेभ्यः
पञ्चमीविशम्पात् / विशम्पाद्विशम्पाभ्याम्विशम्पेभ्यः
षष्ठीविशम्पस्यविशम्पयोःविशम्पानाम्
सप्तमीविशम्पेविशम्पयोःविशम्पेषु
सम्बोधनहे विशम्पहे विशम्पौहे विशम्पाः

अर्थ: —
English: (acc. of 2. विश् + प), people. ‘protecting’, N. of a man (?) g. अश्वादि (cf. वैशम्पायन).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विशम्प (नपुंसकलिङ्ग)

शब्दरूप

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविशम्पम्विशम्पेविशम्पानि
द्वितीयाविशम्पम्विशम्पेविशम्पानि
तृतीयाविशम्पेनविशम्पाभ्याम्विशम्पैः
चतुर्थीविशम्पायविशम्पाभ्याम्विशम्पेभ्यः
पञ्चमीविशम्पात् / विशम्पाद्विशम्पाभ्याम्विशम्पेभ्यः
षष्ठीविशम्पस्यविशम्पयोःविशम्पानाम्
सप्तमीविशम्पेविशम्पयोःविशम्पेषु
सम्बोधनहे विशम्पहे विशम्पेहे विशम्पानि

अर्थ: —
English: (acc. of 2. विश् + प), people. ‘protecting’, N. of a man (?) g. अश्वादि (cf. वैशम्पायन).

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें