🕉️ 20 November 2026, Friday · 11:50:11 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विशारण (नपुंसकलिङ्ग)

टुकड़े-टुकड़े करना, फाड़ना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविशारणम्विशारणेविशारणानि
द्वितीयाविशारणम्विशारणेविशारणानि
तृतीयाविशारणेनविशारणाभ्याम्विशारणैः
चतुर्थीविशारणायविशारणाभ्याम्विशारणेभ्यः
पञ्चमीविशारणात् / विशारणाद्विशारणाभ्याम्विशारणेभ्यः
षष्ठीविशारणस्यविशारणयोःविशारणानाम्
सप्तमीविशारणेविशारणयोःविशारणेषु
सम्बोधनहे विशारणहे विशारणेहे विशारणानि

अर्थ: टुकड़े-टुकड़े करना, फाड़ना
संस्कृत: पर्याय: प्रमापण, निबर्हण, निकारण, प्रवासन, परासन

📚 अमरकोश में:
• मारना (वध) (२.८.११२) — पर्याय: प्रमापण, निबर्हण, निकारण

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें