🕉️ 23 November 2026, Monday · 12:11:49 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विश्रुत (पुंलिङ्ग)

प्रख्यात, लब्धप्रतिष्ठ, यशस्वी, प्रसिद्ध

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविश्रुतःविश्रुतौविश्रुताः
द्वितीयाविश्रुतम्विश्रुतौविश्रुतान्
तृतीयाविश्रुतेनविश्रुताभ्याम्विश्रुतैः
चतुर्थीविश्रुतायविश्रुताभ्याम्विश्रुतेभ्यः
पञ्चमीविश्रुतात् / विश्रुताद्विश्रुताभ्याम्विश्रुतेभ्यः
षष्ठीविश्रुतस्यविश्रुतयोःविश्रुतानाम्
सप्तमीविश्रुतेविश्रुतयोःविश्रुतेषु
सम्बोधनहे विश्रुतहे विश्रुतौहे विश्रुताः

अर्थ: प्रख्यात, लब्धप्रतिष्ठ, यशस्वी, प्रसिद्ध
संस्कृत: पर्याय: प्रतीत, प्रथित, ख्यात, वित्त, विज्ञात

📚 अमरकोश में:
• प्रसिद्ध (३.१.९) — पर्याय: प्रतीत, प्रथित, ख्यात, वित्त, विज्ञात

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विश्रुत (नपुंसकलिङ्ग)

प्रख्यात, लब्धप्रतिष्ठ, यशस्वी, प्रसिद्ध

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविश्रुतम्विश्रुतेविश्रुतानि
द्वितीयाविश्रुतम्विश्रुतेविश्रुतानि
तृतीयाविश्रुतेनविश्रुताभ्याम्विश्रुतैः
चतुर्थीविश्रुतायविश्रुताभ्याम्विश्रुतेभ्यः
पञ्चमीविश्रुतात् / विश्रुताद्विश्रुताभ्याम्विश्रुतेभ्यः
षष्ठीविश्रुतस्यविश्रुतयोःविश्रुतानाम्
सप्तमीविश्रुतेविश्रुतयोःविश्रुतेषु
सम्बोधनहे विश्रुतहे विश्रुतेहे विश्रुतानि

अर्थ: प्रख्यात, लब्धप्रतिष्ठ, यशस्वी, प्रसिद्ध
संस्कृत: पर्याय: प्रतीत, प्रथित, ख्यात, वित्त, विज्ञात

📚 अमरकोश में:
• प्रसिद्ध (३.१.९) — पर्याय: प्रतीत, प्रथित, ख्यात, वित्त, विज्ञात

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬