🕉️ 20 November 2026, Friday · 10:59:48 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विषक्त (पुंलिङ्ग)

दृढ़तापूर्वक जमा हुआ, सटा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविषक्तःविषक्तौविषक्ताः
द्वितीयाविषक्तम्विषक्तौविषक्तान्
तृतीयाविषक्तेनविषक्ताभ्याम्विषक्तैः
चतुर्थीविषक्तायविषक्ताभ्याम्विषक्तेभ्यः
पञ्चमीविषक्तात् / विषक्ताद्विषक्ताभ्याम्विषक्तेभ्यः
षष्ठीविषक्तस्यविषक्तयोःविषक्तानाम्
सप्तमीविषक्तेविषक्तयोःविषक्तेषु
सम्बोधनहे विषक्तहे विषक्तौहे विषक्ताः

अर्थ: दृढ़तापूर्वक जमा हुआ, सटा हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विषक्त (नपुंसकलिङ्ग)

दृढ़तापूर्वक जमा हुआ, सटा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविषक्तम्विषक्तेविषक्तानि
द्वितीयाविषक्तम्विषक्तेविषक्तानि
तृतीयाविषक्तेनविषक्ताभ्याम्विषक्तैः
चतुर्थीविषक्तायविषक्ताभ्याम्विषक्तेभ्यः
पञ्चमीविषक्तात् / विषक्ताद्विषक्ताभ्याम्विषक्तेभ्यः
षष्ठीविषक्तस्यविषक्तयोःविषक्तानाम्
सप्तमीविषक्तेविषक्तयोःविषक्तेषु
सम्बोधनहे विषक्तहे विषक्तेहे विषक्तानि

अर्थ: दृढ़तापूर्वक जमा हुआ, सटा हुआ

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें