🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:55:08 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विषय (पुंलिङ्ग)

षत्वम्" ज्ञानेन्द्रियों द्वारा प्राप्त पदार्थ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविषयःविषयौविषयाः
द्वितीयाविषयम्विषयौविषयान्
तृतीयाविषयेणविषयाभ्याम्विषयैः
चतुर्थीविषयायविषयाभ्याम्विषयेभ्यः
पञ्चमीविषयात् / विषयाद्विषयाभ्याम्विषयेभ्यः
षष्ठीविषयस्यविषययोःविषयाणाम्
सप्तमीविषयेविषययोःविषयेषु
सम्बोधनहे विषयहे विषयौहे विषयाः

अर्थ: षत्वम्" ज्ञानेन्द्रियों द्वारा प्राप्त पदार्थ
संस्कृत: पर्याय: गोचर, इन्द्रियार्थ

📚 अमरकोश में:
• आश्रय (३.२.११) — पर्याय: आश्रय
• अजिर (३.३.१९०) — पर्याय: शरीर

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें