🕉️ 20 November 2026, Friday · 06:18:04 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विष्ठा (स्त्रीलिङ्ग)

मल, लीद, पाख़ाना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविष्ठाविष्ठेविष्ठाः
द्वितीयाविष्ठाम्विष्ठेविष्ठाः
तृतीयाविष्ठयाविष्ठाभ्याम्विष्ठाभिः
चतुर्थीविष्ठायैविष्ठाभ्याम्विष्ठाभ्यः
पञ्चमीविष्ठायाःविष्ठाभ्याम्विष्ठाभ्यः
षष्ठीविष्ठायाःविष्ठयोःविष्ठानाम्
सप्तमीविष्ठायाम्विष्ठयोःविष्ठासु
सम्बोधनहे विष्ठेहे विष्ठेहे विष्ठाः

अर्थ: मल, लीद, पाख़ाना
संस्कृत: पर्याय: उच्चार, अवस्कर, शमल, शकृत्, पुरीष

📚 अमरकोश में:
• मल के और नाम (२.६.६९) — पर्याय: पुरीष, गूथ, वर्चस्क, विश्
• मल (पुं॰/नपुं॰) (३.३.२०५) — पर्याय: पाप, मैल

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें