🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:52:51 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विसर्पण (नपुंसकलिङ्ग)

रेंगना, सरकना, शनैः शनैः चलना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविसर्पणम्विसर्पणेविसर्पणानि
द्वितीयाविसर्पणम्विसर्पणेविसर्पणानि
तृतीयाविसर्पणेनविसर्पणाभ्याम्विसर्पणैः
चतुर्थीविसर्पणायविसर्पणाभ्याम्विसर्पणेभ्यः
पञ्चमीविसर्पणात् / विसर्पणाद्विसर्पणाभ्याम्विसर्पणेभ्यः
षष्ठीविसर्पणस्यविसर्पणयोःविसर्पणानाम्
सप्तमीविसर्पणेविसर्पणयोःविसर्पणेषु
सम्बोधनहे विसर्पणहे विसर्पणेहे विसर्पणानि

अर्थ: रेंगना, सरकना, शनैः शनैः चलना
संस्कृत: पर्याय: प्रसर

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विसर्पण (पुंलिङ्ग)

रेंगना, सरकना, शनैः शनैः चलना

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविसर्पणःविसर्पणौविसर्पणाः
द्वितीयाविसर्पणम्विसर्पणौविसर्पणान्
तृतीयाविसर्पणेनविसर्पणाभ्याम्विसर्पणैः
चतुर्थीविसर्पणायविसर्पणाभ्याम्विसर्पणेभ्यः
पञ्चमीविसर्पणात् / विसर्पणाद्विसर्पणाभ्याम्विसर्पणेभ्यः
षष्ठीविसर्पणस्यविसर्पणयोःविसर्पणानाम्
सप्तमीविसर्पणेविसर्पणयोःविसर्पणेषु
सम्बोधनहे विसर्पणहे विसर्पणौहे विसर्पणाः

अर्थ: रेंगना, सरकना, शनैः शनैः चलना
संस्कृत: पर्याय: प्रसर
English: creeping along, spreading, increasing, Car.

📚 अमरकोश में:

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬