🕉️ 22 November 2026, Sunday · 03:11:49 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विसर्पिन् (पुंलिङ्ग)

रेंगने वाला

🔎 आपका लिखा रूप विसर्पी = प्रथमा विभक्ति, एकवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविसर्पीविसर्पिनौविसर्पिनः
द्वितीयाविसर्पिनम्विसर्पिनौविसर्पिनः
तृतीयाविसर्पिनाविसर्पिभ्याम्विसर्पिभिः
चतुर्थीविसर्पिनेविसर्पिभ्याम्विसर्पिभ्यः
पञ्चमीविसर्पिनःविसर्पिभ्याम्विसर्पिभ्यः
षष्ठीविसर्पिनःविसर्पिनोःविसर्पिनाम्
सप्तमीविसर्पिनिविसर्पिनोःविसर्पिषु
सम्बोधनहे विसर्पिन्हे विसर्पिनौहे विसर्पिनः

अर्थ: रेंगने वाला

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विसर्पि (स्त्रीलिङ्ग)

एक प्रकार का रोग, सूखी खुजली

🔎 आपका लिखा रूप विसर्पी = प्रथमा विभक्ति, द्विवचन (रंगीन खाना)

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविसर्पिःविसर्पीविसर्पयः
द्वितीयाविसर्पिम्विसर्पीविसर्पीः
तृतीयाविसर्प्याविसर्पिभ्याम्विसर्पिभिः
चतुर्थीविसर्पये / विसर्प्यैविसर्पिभ्याम्विसर्पिभ्यः
पञ्चमीविसर्पेः / विसर्प्याःविसर्पिभ्याम्विसर्पिभ्यः
षष्ठीविसर्पेः / विसर्प्याःविसर्प्योःविसर्पीणाम्
सप्तमीविसर्पौ / विसर्प्याम्विसर्प्योःविसर्पिषु
सम्बोधनहे विसर्पेहे विसर्पीहे विसर्पयः

अर्थ: एक प्रकार का रोग, सूखी खुजली

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬