🕉️ 19 November 2026, Thursday · 10:22:14 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

विसार (पुंलिङ्ग)

फैलाना, विछाना, प्रसारण

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविसारःविसारौविसाराः
द्वितीयाविसारम्विसारौविसारान्
तृतीयाविसारेणविसाराभ्याम्विसारैः
चतुर्थीविसारायविसाराभ्याम्विसारेभ्यः
पञ्चमीविसारात् / विसाराद्विसाराभ्याम्विसारेभ्यः
षष्ठीविसारस्यविसारयोःविसाराणाम्
सप्तमीविसारेविसारयोःविसारेषु
सम्बोधनहे विसारहे विसारौहे विसाराः

अर्थ: फैलाना, विछाना, प्रसारण
संस्कृत: पर्याय: पृथुरोमन्, झष, मत्स्य, मीन, वैसारिण

📚 अमरकोश में:
• मछली के नाम (१.१०.१७) — पर्याय: पृथुरोमा, झष, मत्स्य, मीन, वैसारिण, अण्डज, शकुली, गडक, शकुलार्भक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

विसार (नपुंसकलिङ्ग)

लकड़ी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमाविसारम्विसारेविसाराणि
द्वितीयाविसारम्विसारेविसाराणि
तृतीयाविसारेणविसाराभ्याम्विसारैः
चतुर्थीविसारायविसाराभ्याम्विसारेभ्यः
पञ्चमीविसारात् / विसाराद्विसाराभ्याम्विसारेभ्यः
षष्ठीविसारस्यविसारयोःविसाराणाम्
सप्तमीविसारेविसारयोःविसारेषु
सम्बोधनहे विसारहे विसारेहे विसाराणि

अर्थ: लकड़ी
संस्कृत: पर्याय: पृथुरोमन्, झष, मत्स्य, मीन, वैसारिण

📚 अमरकोश में:
• मछली के नाम (१.१०.१७) — पर्याय: पृथुरोमा, झष, मत्स्य, मीन, वैसारिण, अण्डज, शकुली, गडक, शकुलार्भक

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें