🕉️ 19 November 2026, Thursday · 04:22:55 PM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वीर्य (नपुंसकलिङ्ग)

शूरवीरता, पराक्रम, बहादुरी

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावीर्यम्वीर्येवीर्याणि
द्वितीयावीर्यम्वीर्येवीर्याणि
तृतीयावीर्येणवीर्याभ्याम्वीर्यैः
चतुर्थीवीर्यायवीर्याभ्याम्वीर्येभ्यः
पञ्चमीवीर्यात् / वीर्याद्वीर्याभ्याम्वीर्येभ्यः
षष्ठीवीर्यस्यवीर्ययोःवीर्याणाम्
सप्तमीवीर्येवीर्ययोःवीर्येषु
सम्बोधनहे वीर्यहे वीर्येहे वीर्याणि

अर्थ: शूरवीरता, पराक्रम, बहादुरी
संस्कृत: पर्याय: अतिशक्तिभाज्

📚 अमरकोश में:
• वीर्य (२.६.६२) — पर्याय: शुक्र, तेजस्, रेतस्, बीज, इन्द्रिय
• भग (३.३.३२) — पर्याय: ऐश्वर्य, इच्छा, महिमा, प्रयत्न, सूर्य, यश

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें