🕉️ 20 November 2026, Friday · 12:31:07 AM · CDSHARMA.IN

📗 शब्द-रूपावली

किसी भी संस्कृत शब्द के आठों विभक्तियों व तीनों वचनों के रूप — मूल शब्द या कोई भी रूप (जैसे रामेण, मत्याः, तस्य) लिखें

लिङ्ग:

वृक्ण (पुंलिङ्ग)

कटा हुआ, बांटा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावृक्णःवृक्णौवृक्णाः
द्वितीयावृक्णम्वृक्णौवृक्णान्
तृतीयावृक्णेनवृक्णाभ्याम्वृक्णैः
चतुर्थीवृक्णायवृक्णाभ्याम्वृक्णेभ्यः
पञ्चमीवृक्णात् / वृक्णाद्वृक्णाभ्याम्वृक्णेभ्यः
षष्ठीवृक्णस्यवृक्णयोःवृक्णानाम्
सप्तमीवृक्णेवृक्णयोःवृक्णेषु
सम्बोधनहे वृक्णहे वृक्णौहे वृक्णाः

अर्थ: कटा हुआ, बांटा हुआ
संस्कृत: पर्याय: छिन्न, छात, लून, कृत्त, दात

📚 अमरकोश में:
• काटा हुआ (३.१.१०२) — पर्याय: छिन्न, छात, लून, कृत्त, दात, दित, छित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

वृक्ण (नपुंसकलिङ्ग)

कटा हुआ, बांटा हुआ

विभक्तिएकवचनद्विवचनबहुवचन
प्रथमावृक्णम्वृक्णेवृक्णानि
द्वितीयावृक्णम्वृक्णेवृक्णानि
तृतीयावृक्णेनवृक्णाभ्याम्वृक्णैः
चतुर्थीवृक्णायवृक्णाभ्याम्वृक्णेभ्यः
पञ्चमीवृक्णात् / वृक्णाद्वृक्णाभ्याम्वृक्णेभ्यः
षष्ठीवृक्णस्यवृक्णयोःवृक्णानाम्
सप्तमीवृक्णेवृक्णयोःवृक्णेषु
सम्बोधनहे वृक्णहे वृक्णेहे वृक्णानि

अर्थ: कटा हुआ, बांटा हुआ
संस्कृत: पर्याय: छिन्न, छात, लून, कृत्त, दात

📚 अमरकोश में:
• काटा हुआ (३.१.१०२) — पर्याय: छिन्न, छात, लून, कृत्त, दात, दित, छित

प्रतिमान-आधारित रूप शब्द के प्रतिमान (paradigm) से स्वतः बने हैं — दुर्लभ/अनियमित शब्दों में किसी व्याकरण-ग्रन्थ से मिलान कर लें।

अकारान्त पुंलिङ्ग

आकारान्त स्त्रीलिङ्ग

इकारान्त

ईकारान्त / ऊकारान्त

उकारान्त

ऋकारान्त / ओकारान्त

अकारान्त नपुंसकलिङ्ग

हलन्त (व्यञ्जनान्त)

सर्वनाम

संख्यावाचक

ⓘ नियमित शब्दों के रूप प्रतिमान से स्वतः बनते हैं (शब्द-डेटा साभार: ashtadhyayi.com); सर्वनाम, संख्या व अनियमित शब्दों (पति, सखि, पथिन्, पुंस् आदि) की तालिकाएँ हाथ से जाँची गयी हैं। अर्थ — आप्टे संस्कृत-हिन्दी कोश; पर्याय — अमरकोश। धातुओं के रूप हेतु धातु-रूपावली, किसी श्लोक के विश्लेषण हेतु श्लोकार्थ-बोधिनी।

💬 ज्योतिषीय प्रश्न पूछें